Normen & richtlijnen voor trillingsisolatie: SBR-richtlijn trillingen, NEN, NBN en DIN

Bij de elastische oplegging van machines, installaties en bouwwerken spelen verschillende normen, richtlijnen en voorschriften een rol – voor het ontwerp, voor de materiaalbeproeving en voor de beoordeling van trillingen en geluid. Dit overzicht legt kort uit waarvoor de betreffende regeling geldt en wanneer die voor uw project relevant kan worden. Naast de Duitse en internationale normen vindt u onderaan een korte toelichting op de regelgeving in Nederland en België.

Overzicht

Norm / regeling	Onderwerp	Relevant voor
DIN 4150-2	Trillingen in de bouw – inwerking op mensen in gebouwen (Duitse norm)	Woon- en kantoorgebouwen naast machines, spoorlijnen of bouwplaatsen; beoordeling van voelbare trillingen
DIN 4150-3	Trillingen in de bouw – inwerking op bouwwerken (Duitse norm)	Bescherming van gebouwen en bouwdelen tegen schade door trillingen (bijv. persen, heiwerkzaamheden, verkeer)
VDI 2062 blad 1	Trillingsisolatie – begrippen en methoden	Grondslagen voor het ontwerp van bron- en ontvangerisolatie
VDI 2062 blad 2	Trillingsisolatie – isolatie-elementen	Keuze en kenwaarden van elastomeer-, veer- en luchtveerelementen
VDI 3833	Trillingsdempers en trillingsabsorbers	Begrippen, uitvoeringen en ontwerp van dempers en absorbers, bijv. bij resonantieproblemen
EN 1299	Trillingsisolatie van machines – informatie voor de toepassing van bronisolatie	Informatie die machinefabrikanten en gebruikers voor het ontwerp van een machineoplegging moeten uitwisselen
ISO 815	Elastomeren – bepaling van de blijvende vervorming (compression set)	Gedrag op lange termijn en terugveervermogen van opleggingsmaterialen onder continue belasting
ISO 7619	Elastomeren – bepaling van de indrukhardheid (o.a. Shore A)	Materiaalbeschrijving en kwaliteitscontrole van elastomeerplaten en pads
ISO 10846	Laboratoriummethoden voor het meten van de vibro-akoestische overdrachtseigenschappen van elastische elementen	Bepaling van de dynamische stijfheid van opleggingselementen
TA Lärm	Technische Anleitung zum Schutz gegen Lärm (Duitse bestuursrechtelijke regeling bij het BImSchG)	Geluidsimmissies van bedrijfsinstallaties in de omgeving, ook bij overdracht binnen gebouwen (Duitsland)
DIN 4109	Geluidsisolatie in de bouw (Duitse norm)	Eisen o.a. aan geluid van gebouwinstallaties in geluidsgevoelige ruimtes
EN 45545-2	Brandveiligheid in spoorvoertuigen – eisen aan het brandgedrag van materialen en componenten	Elastomeeronderdelen in spoorvoertuigen
VC-curves (Vibration Criteria)	In de branche gangbare trillingscriteria voor gevoelige apparatuur en ruimtes (geen norm)	Laboratoria, cleanrooms, microscopie, meettechniek, halfgeleiderproductie
Klassenvoorschriften in de scheepsbouw	Voorschriften van de klassenbureaus voor schepen en offshore-installaties	Opleggingen aan boord, machinefunderingen, opstelling van aggregaten
SBR-richtlijn trillingen (deel A, B, C)	Meet- en beoordelingsrichtlijn voor trillingen in Nederland: schade aan gebouwen (A), hinder voor personen (B), storing aan apparatuur (C)	Bouwprojecten, machines en verkeer naast gebouwen; laboratoria en meetapparatuur (deel C)
Bbl / Bkl	Nederlandse regels voor bouwwerken (o.a. geluid van installaties) en voor de fysieke leefomgeving (o.a. trillingen in het omgevingsplan)	Warmtepompen en andere installaties, bedrijfsactiviteiten in Nederland
NBN S 01-400-1	Belgische norm met akoestische criteria voor woongebouwen	Installatiegeluid in woongebouwen in België
VLAREM II	Vlaamse milieuregelgeving, o.a. geluidsnormen in de omgeving	Buitenunits, koelinstallaties en bedrijven in Vlaanderen

Korte aanduidingen zonder uitgavedatum; bepalend is de in het project overeengekomen of geldende versie.

Trillingen in gebouwen: DIN 4150-2 en DIN 4150-3

De Duitse normreeks DIN 4150 behandelt trillingen in de bouw. Deel 2 beschrijft hoe de inwerking van trillingen op mensen in gebouwen wordt gemeten en beoordeeld – bijvoorbeeld in woningen naast een productiehal of een spoorlijn. Deel 3 behandelt de inwerking op de bouwconstructie en dient voor de beoordeling of trillingen schade aan gebouwen of bouwdelen kunnen veroorzaken. Beide delen worden vooral relevant bij persen, ponsmachines, zware machines en bij bouwprojecten naast verkeerswegen – zie bouw & funderingen en spoor & verkeer.

Ontwerp van machineopleggingen: VDI 2062, VDI 3833 en EN 1299

VDI 2062 blad 1 licht begrippen en methoden van trillingsisolatie toe, zoals eigenfrequentie, frequentieverhouding en isolatiegraad, en het onderscheid tussen bron- en ontvangerisolatie. Blad 2 beschrijft de gangbare isolatie-elementen – van elastomeeropleggingen via stalen veren tot luchtveren – en hun kenwaarden.

VDI 3833 behandelt trillingsdempers en trillingsabsorbers. Deze richtlijn wordt interessant als een bouwdeel of machine in resonantie raakt en de trilling gericht moet worden gedempt of geabsorbeerd. EN 1299 legt vast welke gegevens voor de toepassing van bronisolatie moeten worden verstrekt – zoals massa’s, ligging van het zwaartepunt, excitatiefrequenties en krachten. De norm is een goede checklist voor de gegevensuitwisseling tussen machinefabrikant, ontwerper en leverancier van de oplegging.

Materiaalbeproeving: ISO 815, ISO 7619 en ISO 10846

Deze normen beschrijven beproevingsmethoden voor elastomeren en elastische elementen. ISO 815 regelt de bepaling van de blijvende vervorming, dus de blijvende vervorming na een gedefinieerde drukbelasting. De kenwaarde geeft aanwijzingen over het gedrag op lange termijn onder continue belasting. ISO 7619 beschrijft de meting van de indrukhardheid, bijv. de Shore A-hardheid.

ISO 10846 omvat laboratoriummethoden voor het meten van de dynamische stijfheid van elastische elementen. Juist bij elastomeren wijkt de dynamische stijfheid af van de statische – ze is daarom belangrijk voor een nauwkeurige voorspelling van het isolerende effect. Welke testwaarden voor een bepaald materiaal beschikbaar zijn, vindt u in de datasheet van het in de offerte genoemde producttype; een overzicht van de materialen vindt u onder materialen & technische gegevens.

Geluidsisolatie in Duitsland: TA Lärm en DIN 4109

De TA Lärm is een Duitse bestuursrechtelijke regeling bij de federale wet op de bescherming tegen immissies (BImSchG). Ze regelt de bepaling en beoordeling van geluid van bedrijfs- en industriële installaties in de omgeving – inclusief de geluidsoverdracht binnen gebouwen. DIN 4109 legt eisen vast aan de geluidsisolatie in de bouw, onder meer voor geluid van gebouwinstallaties zoals ventilatie-units, pompen of liften. Een elastische oplegging vermindert de overdracht van contactgeluid en kan zo bijdragen aan het voldoen aan de eisen; het luchtgeluid van de installatie zelf vervangt ze niet. Meer daarover onder installatietechniek & warmtepompen.

Brandveiligheid in spoorvoertuigen: EN 45545-2

EN 45545-2 definieert eisen aan het brandgedrag van materialen en componenten in spoorvoertuigen. De eisen zijn getrapt naar gebruiksomstandigheden en type voertuig. Of voor een bepaald materiaal een onderbouwing volgens EN 45545-2 beschikbaar is, hangt af van het type – wij vermelden de onderbouwing in de offerte. Voor opleggingen in spoor- en gebouwtoepassingen gelden andere regels; achtergrondinformatie vindt u onder spoor & verkeer.

Laboratoria en precisieapparatuur: VC-curves

De VC-curves (Vibration Criteria) zijn internationaal gangbare trillingscriteria voor ruimtes met gevoelige apparatuur, zoals microscopen, meetmachines of lithografie-installaties. Ze zijn geen norm, maar worden vaak gebruikt in ontwerpeisen voor laboratoria, cleanrooms en onderzoeksgebouwen. Vaak schrijft daarnaast de fabrikant van het apparaat toelaatbare trillingswaarden op de opstellingsplaats voor. Welke curve geldt, bepaalt doorgaans de ontwerper of de fabrikant van het apparaat – zie ook laboratoria & onderzoek.

Scheepsbouw en offshore: voorschriften van de klassenbureaus

Schepen en offshore-installaties worden gebouwd en gecontroleerd volgens de voorschriften van een klassenbureau. Deze voorschriften bevatten onder meer eisen aan machinefunderingen, de opstelling van aggregaten en eventueel de goedkeuring van afzonderlijke componenten. Of voor een oplegging een typegoedkeuring of een projectgebonden keuring vereist is, hangt af van klasse, inbouwplaats en onderdeel. Of voor een producttype een passende onderbouwing beschikbaar is, stemmen wij af in de offerte. Meer onder scheepsbouw & offshore.

Nederland en België: SBR-richtlijn, Bbl, Bkl, NBN en VLAREM

Nederland: de SBR-richtlijn trillingen is de gangbare basis voor het meten en beoordelen van trillingen. Deel A behandelt schade aan gebouwen, deel B hinder voor personen in gebouwen en deel C storing aan apparatuur – relevant voor laboratoria en meetapparatuur. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) stelt onder meer eisen aan het geluid van installaties zoals warmtepompen; het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) bevat regels over trillingen die doorwerken in het omgevingsplan van de gemeente. Voor railverkeer bestaat daarnaast een beleidsregel voor trillinghinder door spoor.

België: de norm NBN S 01-400-1 beschrijft akoestische criteria voor woongebouwen, waaronder het geluid van technische installaties. In Vlaanderen bevat VLAREM II milieukwaliteitsnormen voor geluid in de omgeving, die onder meer relevant zijn voor buitenunits van warmtepompen en koelinstallaties.

Ook hier beschrijven wij alleen doel en toepassingsgebied; de geldende waarden vindt u in de actuele versie van de regelgeving of bij de bevoegde instantie. Een elastische oplegging vermindert de overdracht van trillingen en contactgeluid en kan zo bijdragen aan het voldoen aan deze eisen; het luchtgeluid van de installatie zelf vermindert ze niet. Meer daarover onder installatietechniek & warmtepompen en spoor & verkeer.

Welke onderbouwing is beschikbaar voor uw project?

Niet elke norm is voor elk project relevant, en niet voor elk producttype zijn dezelfde beproevingen beschikbaar. Welke onderbouwing voor een concreet producttype beschikbaar is – zoals een datasheet met karakteristieken, testrapporten of toelatingen –, vermelden wij in de offerte. Laat ons bij uw aanvraag weten welke regelgeving in uw bestek of ontwerp wordt geëist.

Veelgestelde vragen

Welke norm regelt trillingen in gebouwen?

In Duitsland behandelt de normreeks DIN 4150 trillingen in de bouw: deel 2 beoordeelt de inwerking op mensen in gebouwen, deel 3 de inwerking op de bouwconstructie. In Nederland wordt doorgaans de SBR-richtlijn trillingen gebruikt. De richtwaarden vindt u in de geldende versie van de norm of richtlijn. Achtergrondinformatie over de elastische oplegging van funderingen vindt u onder bouw & funderingen.

Welke regelgeving helpt bij het ontwerp van een machineoplegging?

Grondslagen en begrippen beschrijft VDI 2062 (blad 1 methoden, blad 2 isolatie-elementen). EN 1299 somt de gegevens op die voor bronisolatie nodig zijn, bijv. massa, ligging van het zwaartepunt en excitatiefrequenties. Een eerste inschatting levert onze isolatiecalculator.

Welke onderbouwing is er voor uw trillingsdempende matten?

Dat hangt af van het producttype. Welke onderbouwing – zoals een datasheet met karakteristieken, testrapporten of toelatingen – voor een concreet type beschikbaar is, vermelden wij in de offerte. Vermeld in uw snelle aanvraag de regelgeving die in uw project wordt geëist.

Waarom noemt u op deze pagina geen grenswaarden?

Grens- en richtwaarden hangen af van versie, gebiedstype, gebruik en meetmethode en zijn in de regelgeving zelf vastgelegd. Een verkorte weergave zou tot verkeerde conclusies kunnen leiden. Raadpleeg de geldende versie; de begrippen worden uitgelegd in onze begrippenlijst.

Welke trillingsnormen gelden in België (NBN S 01-400-1, VLAREM)?

In België beschrijft de norm NBN S 01-400-1 akoestische criteria voor woongebouwen, waaronder het geluid van technische installaties. In Vlaanderen bevat VLAREM II milieukwaliteitsnormen voor geluid in de omgeving, bijvoorbeeld van buitenunits en koelinstallaties. Voor trillingen worden in de praktijk vaak ook internationale of buitenlandse richtlijnen als beoordelingsbasis gebruikt. Grenswaarden vindt u in de geldende versie van de regelgeving; vermeld de geëiste regels in uw snelle aanvraag.

Welke regels gelden in Nederland voor trillingen en installatiegeluid?

Voor het meten en beoordelen van trillingen is de SBR-richtlijn trillingen gangbaar, met deel A (schade aan gebouwen), deel B (hinder voor personen) en deel C (storing aan apparatuur). Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) bevat onder meer eisen aan het geluid van installaties, en het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) regels over trillingen die doorwerken in het omgevingsplan. Voor railverkeer bestaat daarnaast een beleidsregel voor trillinghinder door spoor. Meer over de toepassing bij warmtepompen leest u onder installatietechniek & warmtepompen.

Verder lezen: Materialen & technische gegevens · Isolatiecalculator · Normen & richtlijnen · Begrippenlijst · Veelgestelde vragen · Downloads